Le Fils ve La Promesse

L'Enfant ve Rosetta ile baslayan Dardenne Kardesler serisi Le Fils (2002) ve La Promesse (1996) ile devam etti. Bu dort filmden sonra Cannes'da Altin Palmiye'ye aday gosterilen Le Silence de Lorna'yi daha buyuk bir merakla beklemeye basladigimi soyleyebilirim.

Belcika'ya gelen kacak gocmenlere yasadisi barinma olanaklari saglayan ve onlari kayitsiz islerde calistiran bir baba-ogulun, bu gocmenlerden birinin calisma sirasinda insaattan duserek olumu uzerine yasadiklari derin ayrismayi izliyoruz La Promesse'de (Soz). Babayla ogul arasindaki uyumlu iliski, Amidou'nun olumuyle buyuk bir darbe aliyor. Basini derde sokmak istemeyen babanin Amidou'nun olumune goz yummasina vicdani elvermeyen Igor (Jeremie Renier), Amidou'nun esi Assita'ya yardimci olmaya calisir. Lakin bu yardimci olma cabasinda Igor'un yetiskinlige attigi adimlarin, belki Assita'ya karsi duydugu arzunun izlerini goruruz. Bir yolunu bulup onunla karsilasmaya, olumden (cinayet mi demeli?) oncesinde de sorunlarini cozmeye hatta belki de arzulariyla catisarak da olsa Amidou'ya odemelerinde kolaylik saglamaya calisir.

Amidou'nun olumunden sonra babasinin Assita'yi surekli uzaklastirma cabasina karsin Igor'un (simdi rakipinden de kurtulmus olan) arzulari ve olumden duydugu sucluluktan dolayi baskin cikmaya baslayan borcluluk  hissi, Roger'in (baba) Assita'yi ulke disina cikaracagi bir gunun sabahinda hikayenin kirilmasina neden olur. Assita'nin (oldugunden haberdar olmadigi) Amidou'nun izini bulma cabasina elinden geldigince yardimci olmaya calisirken, bir yandan da Amidou'nun olumunu ona soylemeyi kuran Igor her seyden vazgecmis gibidir. Ancak bu vazgecmenin esas nedeninin vicdan azabi mi yoksa bir ergenin dizginlenmesi guc arzulari mi oldugu, bir Dardenne Kardesler filminden beklenecegi uzere, aciklik kazanmaz.

Alcakgonullu usluplariyla duygusal gerilimleri verebilmek konusunda ustaliklarini kanitlamis kardeslerin bu umutlu filmde basariyla yaptiklari bir baska seyin seyircinin kendi ahlaki konumunu sorgulamasini saglamak oldugunu dusunuyorum. Filmde yer yer, ozellikle de baba ve ogulun baslarinin derde girebilecekleri noktalarda, seyircinin konumlanisinin, Igor'un dusuncesizce gorunen davranislarini yargilayisinin ve bu yargilamanin film boyunca gerilimi yuksek tutan oge olmasini, her ne kadar teknik olarak siradan olsa da, yaklasim olarak dikkate deger buluyorum. Filmin sonunda hayal kirikligina ugrayan seyirci aslinda neden hayal kirikligina ugradigini anlayamadan salonu terk edecektir.

Belirli bir ahlaki ton tasimaya devam etmekle birlikte diger Dardenne Kardesler filmlerine gore daha iddiali bir konusu olan Le Fils (Ogul) bir yetiskinle bir cocugun iliskisini ele almak bakimindan La Promesse ile benzerlik tasiyor. 2002 yilinda Dardenne Kardesler filmlerinin gediklisi Olivier Gorumet'ye Cannes'da En Iyi Erkek Oyuncu odulunu kazandiran ve Altin Palmiye'ye aday gosterilen film, bir topluma kazandirma merkezinde marangozluk ustasi olan Olivier ile onun oglunun katili yeni yetme Francis'in iliskisi ekseninde ilerler. Oglunun olumunden sonra esiyle iliskisinin de bir cikmaza suruklendigini sezdigimiz Olivier, mahkumiyetini tamamlayip merkezde marangozluk icin basvuran Francis'i once yanina almak istemez. Burada yasadigi ikilemden habersiz bir seyirciler, disaridan oldukca siradan gorunen bu adamin yaptigi rontgencilige anlam veremeyiz. Eski esiyle diyaloglarindan olayin ilk ayrintilarini ogrendigimizde Olivier fikrini degistirip Francis'i yanina almaya karar vermistir bile. Olivier'in neden boyle bir karar aldigi, kafasindan neler gectigi, elbette mechuldur. Ancak bir sorunun sorulmasi, kanimca, mesrudur: Olivier inayet ettigini mi dusunmektedir, yoksa oglunun yerini onun katiliyle doldurarak caresizce yarasini mi sarmaya calismaktadir? Oglunun olumune ragmen hayata tutunmayi basardigini gordugumuz Olivier icin ilk secenek daha mantikli gibidir. Bu noktada inayet etmenin (lutufta bulunmanin, kibrin), babalik icgudusuyle, bir iscinin sabirla meslegini ciragina ogretme cabasiyla bazi acilardan dengelense de kimi sahnelerde baskin ciktigini gozlemliyoruz.

Isledigi cinayeti gizlemeye ve unutmaya calisan Francis'i affetmeye calisarak kibir gunahini isleyen Olivier, caliskan bir isci ve sabirli bir usta olarak aslinda bu gunahi islemeye yatkin bir kumastan yapilmamistir. O nedenle asil cozulmesi gereken gerilim Francis'le Olivier arasinda degil, Olivier'in icindedir. O, kendisine yakismayan, yasaminda yeri olmayan bu duygudan arinmali ve Francis'le, daha da onemlisi, kendisiyle yeniden barismalidir. Kisacasi marangoz olmak icin Olivier'e ihtiyac duyan Francis'le, affetmis olma halinden kurtulmak icin Francis'e ihtiyac duyan Olvier'den daha muskul durumda olan Olivier'dir. Cunku Francis onun icin tek cikistir, oysa Francis icin demircilik secenegi hala aciktir. Bu muhtesem film iki karakterin birbiri icinde erimesiyle, umutlu bir sona kavusur.

La Promesse Yonetmen: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Senaryo: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Yil: 1996 Le Fils Yonetmen: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Senaryo: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Yil: 2002

Mouchette ve Rosetta

Rosetta'nin bana Mouchette'i (1967) animsattigina daha once deginmistim. Bunun uzerine bu hatirlamanin ne kadar yerinde oldugunu gorebilmek icin Mouchette'i yeniden izledim. Hicbir direnme olanagi olmayan Rosetta'nin aksine, fakirligin disinda alkolik babasi, hasta annesi ve yeni dogmus kardesiyle de ugrasmak zorunda olan Mouchette, hoc olmazsa onu cevreleyen sistemde bir catlak ses cikararak, o isleyisin kusursuzlugunu bozan bir ciban basi olmaya calisarak direniyor. Okul korosunda sesi yeterli oldugu halde ve kotu muameleyle karsilasacagini bilerek detone sesler cikarmasi, sinifa girerken ayaklarini yere vurmasi, okul cikisinda, kendisini hor goren arkadaslarinin temiz onluklerine toprak/ camur atmasi kendine kucuk direnme alanlari yaratabildigini, isleyen duzenin ritmini bozmayi hayata tutunabilmenin bir yolu olarak gordugunu soyluyor. Ne var ki, Mouchette'in yasama alani bununla sinirli. Gelecegine dair hicbir umudu yok. Okulda detone oldugu, ama Arsène'le barakada gecirmek zorunda kaldigi gece Arsène'in gecirdigi sara nobeti sirasinda soyledigi sarkinin da umuttan soz ettigini bir Fransiz arkadasimin yardimiyla ogrenmis oldum.

Sarkinin sozleri soyle:

Esperer plus d'esperance/ oh jolies colombes/ en montrant le ciel immense/ le fond de l'horizon/ 3 jours et je vous donne un monde a vous qui n'avait plus d'espoir/ sur l'immensite profonde/ ses yeux s'ouvraient pour le voir

Google Translate'e guvenecek olursak sozlerin Ingilizce cevirisi de soyle:

Hoping more hope/ oh pretty doves/ showing the immense sky/ the merits of the horizon/ 3 days and I'll give you a world that has had more hope/ on the immense deep/ his eyes opened to view

Arkadasimin daha once hic duymadigi, soyledigine gore oldukca umutsuz bir sarki bu. Ingilizce ceviri bile bu umutsuzlugu yeterince yansitamiyorken bir de ben bu sozleri Ingilizcesinden Turkce'ye cevirmeye calismayacagim.

Yagmurda camura batip ayakkabisini kaybeden Mouchette'le, annesi tarafindan avlandigi batakliga itildiginde kurtulabilmek icin ayakkabilarindan olan Rosetta'yi birbirine benzetmek icin fazla cabalamaya gerek yok. Ustelik Mouchette'in ilk intihar girisimi de Rosetta'nin tek intihar girisimi gibi basarisizlikla sonuclanmiyor mu? Kisaca intihar bile edemeyen, intihar etmesi bile luks olan iki kader ortagindan soz ediyoruz. Ancak, Bresson'un bu kasvetli filmi can acitici bir caresizlikle bitirmeyi tercih etmesinin aksine Dardenne Kardesler Rosetta'yi umutlu bir gelecege bakarken birakiyorlar. Neredeyse, bastan sona (1967'de Cannes Film Festivali'nde Altin Palmiye adayi olan) Mouchette'e bir nazire olan (ve kendisi de 1999 yilinda Altin Palmiye'yi kucaklayan) Rosetta, onun aksine yine kendisi gibi bir iscinin uzattigi eli tutan kahramanin degisen hayatinin baslangiciyla sonuclaniyor.

Kendilerine dayatilmis cikissiz dunyaya karsi butun gucleriyle mucadele eden 14 yasindaki Mouchette'i de issiz Rosetta'yi da cok seviyoruz. Bu sevgi, yalnizca onlarin yilmaz mucadelesinden dolayi degil. Bu mucadeleyi verirken icinde yasadiklari sistemin karakterini de bizlere butun gercekligiyle yansitabilmelerinden, bir ciban basi olmayi basarabilmelerinden.

Mouchette Yonetmen: Robert Bresson Senaryo: Georges Bernanos, Robert Bresson Yil: 1967

Rosetta

Italyan Yeni Gercekciligi'nin ve Dogma'nin mirasini devralan alcakgonullu bir sinema dili kullanan Dardenne kardesler, ilk Altin Palmiye'lerini 1999 yilinda Rosetta ile aldilar. Kameranin filmin protagonistinden hic ayrilmamasi, kamera hareketlerinin izleyiciyi rahatsiz edecek dogallikta olmasi, kenarda kalmis olana bakma (onu gosterme) cabasi, en azindan, kendilerine ikinci Altin Palmiye'yi kazandiracak L'Enfant'ta da kullandiklari, goze carpan anlatim ozellikleri.

Rosetta, bir is bulmak, daha dogrusu, "normallesmek" (marjinallikten kurtulmak) icin takintili bicimde mucadele ediyor. Esasinda boyle bir mucadelenin "takintili" bir dogasi olmasindan daha olagan bir sey yok. Zira, evine nasil ekmek goturecegini bilmeyen kisinin, icinde bulundugu bunalimli durumu duzeltmek icin yapabilecegi tek sey dur durak bilmeden kalici bir is bulabilmek icin cabalamasi olabilir. Onun, baska bir konuda "takintili" olmak gibi bir luksu yoktur (tipki intihar etme luksu olmadigi gibi). Insani, caresizlikten, her turlu noktaya savurabilecek, toplumun kabul etmedigi, "ahlaksiz" yollardan birini tercih etme zorlayabilecek boyle bir durumda, Rosetta, alkolik annesinin karavan kampinda cevirdigi numaralara ragmen, ona bicilmis normallesme yollarindan sapmamak icin sonuna kadar direniyor. Kalici bir is buldugu, arkadas edindigi zaman, toplumun mutlu bireylerinden biri olabilecegini, marjinallikten kurtulabilecegini dusunuyor.

Rosetta, aslinda cokca duydugumuz bazi ekonomist argumanlarina da derin bir cevap tasiyor: "issizler, tembellikten issiz kalirlar", "yeterince isteyen herkes bir is bulabilir", "sosyal yardim sandigindan gecinmeye calismak asalakliktir", vb. Rosetta, Bisiklet Hirsizlari'nin, Mamma Roma'nin yapmak zorunda kaldigini yapmamak icin yapabilecegi her seyi yapiyor. Artik bir batakliga donusmus nehirde basit tuzaklarla balik avlamaya calisiyor, surekli is bulma kurumuna gidip kendisine uygun bir secenek ariyor (sosyal yardim sandigindan yararlanmak istemedigini de burada anliyoruz), her gun ise gider gibi "evden" cikip, her aksam isten doner gibi, alkolik annesiyle birlikte yasadigi karavan parkina geliyor.

Silahlari trenlere yukleyip oradan oraya tasiyan kapitalizm, marjinallikten kurtulmak icin cirpinan Rosetta'ya yardim etmiyor/ edemiyor. O, is bulabilmek icin yarim yamalak edinebildigi tek arkadasini bogulmaya terk etmeyi bile dusunebiliyor. Vicdani buna elvermiyor ve Riquet'yi kurtariyor, ama daha sonra isini elinden alabilmek icin ona ihanet etmekten de geri kalmiyor. Daha da kotusu, bunu mesrulastirmak icin ahlaki bir zemine tasimaya calisiyor. Riquet'nin patronunun tezgahinda evde yaptigi Waffle'lari satmasini, vicdanini rahatlatmak icin kullaniyor. Sistemin "yanlis" kabul ettigini dusundugu bir seyi ortadan kaldirmaya da calisiyor. Tipki filmin ilk sahnelerinde isten atildigini ogrendiginde "en iyi ben calisiyorum, neden beni atiyorsunuz, baskasini isten atin" diye yalvarmasi gibi.

Rosetta, kurallara uygun somurulebilmek icin elinden geleni ardina koymuyor. Bilmedigi sey, yaptiginin bataklikta cirpinmak oldugu. Bunu fark ettiginde, Riquet'yi isten attirmanin vicdani yuku ve annesinin idare edilmesi imkansiz hastaligi altinda ezilmekten kurtulamayacagini anladiginda zaten pek de buyuk bir yer isgal etmeyen varligini ortadan kaldirmaya karar veriyor. Icinden cikamadigi caresizlikten kurtulmanin tek yolu olarak intihar etmeyi goruyor. Intiharin ortasinda tupun bitivermesi de, Rosetta'nin, Riquet'nin uzattigi yardim elini tutup aglayarak ayaga kalkmasi da bu carpici gercekciligi umutlu bir sonla susluyor.

Émilie Dequenne'nin uzun sekanslardaki dogal oyunculuguna deginmeden gecmek haksizlik olacak. Cannes'da bu roluyle aldigi en iyi kadin oyuncu odulunu sonuna kadar hak ediyor. Hatta o kadar basarili ki, belki de bu rol ustune yapisip kalacak, onu her rolunde, bu performansiyla animsayacagiz, "Bu kiz aslinda cok fakirdi, bak simdi nerelere gelmis", diyecegiz.

Rosetta belki de bizi Mouchette'i yeniden izlemeye davet ediyor...

Senin ismin Rosetta. Benim ismim Rosetta. Is buldun. Is buldum. Arkadas edindin. Arkadas edindim. Normal bir yasamin var. Normal bir yasamim var. Marjinal olmayacaksin. Marjinal olmayacagim. Iyi geceler. Iyi geceler.

Rosetta Yonetmen: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Senaryo: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Yil: 2005

L'Enfant

Cocuk sahibi olduktan sonra cocukluktan cikmak zorunda kalan bir cocugun hikayesi L'Enfant (2005). Yasamini kazanmak icin hirsizligi secmis olan, duzenli bir ise girmeyi "pislikler icin calismak" olarak goren, sorumluluktan kacmak icin nefes alir gibi yalan soyleyen Bruno'yu anlatiyor. Eline gecen parayi har vurup harman savurmayi seven, yarini planlamaktan hoslanmayan, dogum yaptigi hastanede sevgilisi Sonia'yi ziyaret etmeyecek kadar bencil ve kucaginda yeni dogurdugu cocuguyla gelen sevgilisine, durumun gerektirdigi ilk kutlamadan sonra ilgisiz kalan Bruno'yu daha filmin baslarindan itibaren itici bulmaya basliyoruz (Sonia hastanede yatarken onun evini baskalarina kiralamis oldugunu da sonradan ogreniyoruz). Onu bir turlu sevemiyoruz. Dahasi bu karakteri yaratan Dardenne kardeslerin de onu sevmediklerini, onda, belirli bir fikri idealize ettiklerini (ya da modellediklerini) dusunuyoruz.

Sonia'ya karsi ilgisizligini anlamaya calisirken bu sefer kendi cocugunu, ustelik neredeyse hicbir sey hissetmeden, evlatlik edinmek isteyen bir aileye satiyor. Bu hareketin Sonia acisindan bir donum noktasi olmasi sasirtici degil elbette. Sonia ile ilk gorusmelerinden itibaren surekli Bruno'yu takip eden kamera, bizi, sevgilisi tarafindan terk edilmis Bruno'nun neler yaptigi, neler hissettigiyle ilgili ipuclari aramaya da davet ediyor gibidir. Oysa Bruno'da degisen pek fazla sey goremeyiz. O, yine, eline gecirdigi her seyi paraya tahvil etmeye calisir. Hirsizlik islerinde kullandigi cocuklara ulasip, "meslegine" devam eder (kendi cocugunu satan Bruno'nun cocuklarla is yapmasi da guzel bir espridir).

Bruno acisindan degisimin nerede basladigi net degildir. Muhtemelen Sonia'nin ona nefes alir gibi yalan soyledigini soyledigi sahnede baslamistir her sey. Ama en buyuk darbeyi, Steve'le yaptigi son hirsizliktan sonra aliyor gibidir. Once motosikleti de satacagini dusundugumuz Bruno'nun polise gidip her seyi itiraf etmesi, onun artik o bencil ruhtan siyrildigini, ergenlestigini, olgunlastigini, sorumluluk almaya basladigini da gosterir. Ancak, degisimin bu sekilde (hizli) gerceklesmesi ve bu degisimi fark eden Sonia'nin Bruno'yu hapiste ziyaret etmesi (mutlu son) filmin suregiden dogalligina, olaganligina aykiri gibidir.

Jérémie Renier'nin oyunculugu oldukca etkileyici olsa da, Bruno karakterinin bu derece itici bicimde sunulmasi ve bu itici karaktedeki degisimin yeterli derinlikte verilememis olmasi, 2005 yilinda Cannes Film Festivali'nde Altin Palmiye'yi (Dardenne kardeslerin ikinci Altin Palmiye'si) kazanan bu filmin aksayan yonleri olarak goze carpiyor.

L'Enfant Yonetmen: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Senaryo: Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne Yil: 2005

Broken Flowers

Jim Jarmusch ilgi cekici kalmayi basarmis bir yonetmen. Buyuk studyo dunyasina sirtini donmesi bir yana, filmlerindeki mizahla, marjinalleri anlattigi hikayeleriyle, izleyiciyi sasirtmayarak sasirtmasiyla pek cok filmi birkac kez izlenmeyi hak ediyor. 2005 yilinda Cannes Film Festivali'nde Juri Buyuk Odulu'nu alan Broken Flowers'in, hemen her izleyicide buna benzer izlenimler uyandiran 25 yillik Jim Jarmusch filmografisine katkisinin ne olacagi sorusu bu nedenle biraz da cetrefilli bir soru.

Insanin bir gun basina gelen bir sey nedeniyle bir yolculuga cikmaya karar vermesi (ya da kendini bir yolculuk icinde buluvermesi), bu yolculugun aslinda insanin kendisine dogru bir yolculuk olmasi, kendi gecmisinin icinden bugununu ve gelecegini bulmaya calismasi, varolusunu anlamlandirmak icin ugrasmasi...

Yasamda, orta sinif konforunu oturtmus, yapmak isteyebilecegi pek cok seyi yapip, ulasmak isteyebilecegi cogu hedefe ulasmis bir insanin, yasliligina dogru, belki bilmedigi nedenlerle, belki de bu elde ettigi seyler yuzunden, yalnizlasmis oldugunu fark etmesi, bu farkindaligin onda tanimlayamadigi (ya da tanimlayabildigi) bir huzursuzluk yaratmasi...

Kahramanin yalniz, mutsuz, huzursuz ve durgun yasamina karsilik, kalabalik (ya da en azindan yalniz olmayan), mutlu ve hareketli bir yasamin kontrast olarak yakinlarda bir yerlerde yasaniyor olmasi...

Kahramanin ciktigi yolculukta, kendisini bu yolculuga cikmaya iten nedenleri aciklayamadigi icin ters tepebilen karsiliklar almasi, bir turlu kuramadigi iletisimin icinde bulundugu acmazi biraz daha derinlestirmesi...

Kahramanin ciktigi yolculugun sonunda basladigi noktaya elinde gozle gorulur bir sey olmadan ama degiserek donmus olmasi, en azindan aradigi soruya ulasmanin yoluna dair ipuclari edinmesi...

Bu kurguda, milattan sonra 2005 yili itibariyle hicbir ilgi cekici, yeni sey yok. Cesitli yerlerde ilginc ayrintilar ve incelikli dokunuslarla hikayeye bir karakter verilebilir, iyi bir oyunculuk anlatima cok sey katabilir, ama son kertede, yeni bir sey yoktur. Yeni bir sey aramak gibi bir zorunluluk oldugundan degil. Jim Jarmusch'u carpici ve yeni hikayeler anlatan bir yonetmen olarak tanimlamak cok da kolay degildir zaten. O, olagan olani anlatmayi ve izleyicinin bu olagan olandan olaganustu bir beklenti icerisine girmesini mizahinin temel tasi yapmistir, dersek herhalde yanilmis olmayiz.

O zaman, Jim Jarmusch boyle bir hikaye anlatacak olsa, ondan, kendine has, alcakgonullu, sevimli, matrak uslubunu bu hikayenin icinde basariyla gezdirmesini ve filmi muphem bir noktada bitirmesini beklerdik herhalde. Bu acidan bakacak olursak, Jim Jarmusch'un anaakim (mainstream) sinemanin kliseleriyle alay ederken bir yerde kendi kliselerini yaratmis oldugu da dusunulebilir. Stranger Than Paradise'da, Coffee and Cigarettes'ta, Dead Man'de pekistirilen uslup ozelliklerinin Broken Flowers'da da takip edildigini soyleyebiliriz. Don'un butun olanlara ragmen suratindaki hissiz ifadeyi degistirmemesi, pembe mektuba ulasmak icin yapilan yolculukta ipucu gibi gorunebilecek seylerin aslinda hicbir sey ifade etmemesi, hikayeye girip cikan ayrintilarin devaminin gelmemesi, garip isleri olan insanlar... Bunlar Jarmusch filmleri icin tipiktir. Izleyici, baska bir filmde keskin bir donusumu baslatabilecek bir ayrintinin, Jarmusch filmlerinde hicbir sonuca ulasmama olasiliginin daha yuksek oldugunu bilir. Fakat bu kliselerin Broken Flowers'da kullaniminin anaakim sinemanin klise kullanimindan ayrilmadigini, kendi karakterini takip etmektense, onun desenlerini (pattern) taklit ettigini goruyoruz. Bu da yuzde yuz Jarmusch'a ait olan bir filmi, onun olmaktan cikartip Hollywood'a yaklastiriyor.

Don Johnston'in yasamiyla Winston ve ailesinin yasami arasindaki tezat, bilgisayar isinden buyuk para kazanmasina karsin evinde bilgisayar bulunmamasi, Winston'in Don'un hareket ve dusuncelerini basariyla tahmin edebilmesi... Bunlar Jim Jarmusch'ta gormeye alisik olmadigimiz, Broken Flowers'ta da egreti duran seyler. Belki Jarmusch, simdi de kendi kliseleriyle dalga gecmeye basladi, ama bunu neden Hollywood'a oykunerek yapiyor, onu kestirmek kolay degil.

Film, neyse ki, Don'un bir yolun ortasinda kalakalmasiyla kapaniyor da bizleri Jarmusch'un Hollywood meyli uzerine daha fazla dusunmekten kurtariyor.

Broken Flowers Yonetmen: Jim Jarmusch Senaryo: Jim Jarmusch, Bill Raden, Sara Driver Yil: 2005

4 Ay 3 Hafta ve 2 Gun

Kurtajin yasak oldugu 1987 Romanya'sinda, 4-5 aylik (filmin adindan anladigimiz kadariyla 4 ay 3 hafta 2 gunluk) hamile olan bir genc kizin ve onun yurttaki oda arkadasinin ceninden kurtulma cabasinda yasadiklarini anlatan karanlik bir film 4 Ay 3 Hafta ve 2 Gun. Uluslararasi sinema dunyasinin dikkatini 2007 yilinda Cannes film festivalinde aldigi Altin Palmiye ve FIPRESCI odulleriyle ceken film, gerilimli, karanlik atmosferiyle ve minimalist tarziyla adindan soz ettirirken bizlerin de yeni bir yonetmenle tanismamizi saglamis oldu: Cristian Mungiu.

Istem disi hamile kalmanin bir genc kizin omuzlarina yukledigi buyuk yuku onunla birlikte tasimaya gonullu olmus oda arkadasinin yanindan bir dakika bile ayrilmiyor kamera. Iki genc kiz, kimseyle paylasilamayan, kurtaj yasaginin daha da icinden cikilmaz bir hale getirdigi bu buyuk sorunun sonuclarina katlanmaya calisirken sanki butun ulke insanlari ustlerine geliyor gibidir. Bu gerilimi, dogal ve abartisiz diyaloglarla, izleyicinin gozune sokmadan aktarabilmesi filmin en onemli basarisi.

Otilia'nin, Gabriela otel odasindayken erkek arkadasinin evinde telefonla Gabrile'ya ulasmaya calistigi sahnelerde, otele geri dondugunde otelin onunde bir polis arabasi gordugu sahnede, Gabriela'nin tepkisiz (olu gibi) yatakta yattigi sahnede, cenini atacak bir yerler ararken karanlikta nereye oldugunu bilmeden yuruyup durdugu sahnelerde izleyici surekli olarak her seyin cok kotu olacagi beklentisiyle diken ustunde oturuyor gibidir. Film boyunca, izleyicinin filmi kafasinda tekrar tekrar kurgulayip basarisizliga ulasmasi, yonetmenin bu kurgulamayi izleyiciye surekli yaptirabilmis olmasi yalnizca yonetmenin sinemanin anlatim olanaklarina ne denli hakim oldugunu gostermekle kalmiyor, ayni zamanda film boyunca gerilimin surekliligini sagliyor.

Tasradan gelmis Gabriela'nin icinde bulundugu durumu idare edemeyip altinda ezildigi baskidan dolayi herkese surekli yalanlar soylemesi, onun bu yalanlarinin (bir kurtajci icin garip bir isme sahip) Mr. Bebe'nin Otilia ve Gabriela'ya tecavuzuyle sonuclanmasi, butun bu olanlara ve Gabriela'ya duydugu ofkeye ragmen Otilia'nin ona yardim etmeye devam etmesi, bu arada erkek arkadasinin kendisi uzerine kurdugu baskiya boyun egerek annesinin dogum gunu eglencesine katilmasi, bu eglence sirasinda otelde yalniz basina biraktigi Gabriela'nin sorumlulugu yetmiyormus gibi bir de tasrali oldugu icin hor gorulmesi, buyuklerinin yaninda sigara ictigi icin azarlanmasi... Arka arkaya bu bicimde siralaninca ancak bir filmde bir araya gelebilecek seylerin duru bir anlatimla ve izleyiciyi bogmaya calismadan verilmesi, ustelik bu psikolojiyi anlatirken muzigin yardima cagrilmamasi takdiri hak ediyor.

Erkek bir toplumun kurallarinin ve beklentilerinin yarattigi sıkışmışlıkta, bir genc kizin digerine hic de onemli bir sey yapiyormus gibi gorunmeden verdigi buyuk destek ve kacinmadigi fedakarlik onu aziz mertebesine yukseltiyor. Ama Leonardo da Vinci'nin aksine, Mungiu, Otilia'yi kadrajin odagina oturtmasina ragmen, eylemin odagina oturtmuyor. O, Isa'nin aksine, masanin en az dikkat cekici, en onemsiz sakini olarak masadan kalkip gidiyor. Zaten bu onun icin son aksam yemegi de sayilmaz, otelin lokantasinda, bos, beyaz bir masada, soda icerek baslayacagi baska bir aksam yemegi daha vardir onun icin ve o yemek kesinlikle cok daha onemli olacaktir.

Butun bu yasananlar, suregiden bir etkinligin, eylemin hos olmayan bir nedenle kesintiye ugramasi ve sonra olanlarin unutulmaya calisilarak kalindigi yerden devam edilmeye calisilmasi gibidir. Mesela bir dugunde kavga cikmasi, ama kavga yatistirildiktan ve yaralar sarildiktan sonra eglencenin surup gitmesi gibi. Ama hicbir sey olmamis gibi devam edemez eglence. Mesela yeni dusuk yaptirilmis bir kadin, sigir eti, domuz filetosu, ciger, pane beyin ve ilikten olusan bir dugun menusunun yerine ne yiyebilecegini bulmak icin menuye uzanacaktir. Bu belki de bir perhizin baslangici olacaktir.

Kapanis jeneriginde, filmin, Altin Cag'dan Hikayeler serisinin ilk filmi oldugunu ogreniyoruz. Sonraki filmlerini merakla bekleyecegimiz bir yonetmenle daha tanismis olmak mutluluk verici.

4 Ay 3 Hafta ve 2 Gun Yonetmen: Cristian Mungiu Senaryo: Cristian Mungiu Yil: 2007